Recensies

Met minutieuze precisie laat Sabine van den Berg een boerengezin genadeloos ontsporen

Dingen die niet mogen

Een kleine boerengemeenschap verkeert in rep en roer wanneer een veertienjarig meisje dood wordt aangetroffen in een maïsveld. Haar keel is doorgesneden, haar rok omhooggeslagen en de tepels van haar prille borsten steken net boven de zoom uit. Een afschuwelijke lustmoord die nooit is opgelost, maar die tien jaar na dato ineens verstrekkende gevolgen heeft voor een ogenschijnlijk normaal boerengezin.

Met haar vierde psychologische roman Dingen die niet mogen heeft Sabine van den Berg (Leiden, 1969) wat mij betreft een intrigerend staaltje vakwerk afgeleverd. Met uiterste precisie laat zij een Noord-Nederlandse boerenfamilie compleet ontsporen. Voor de buitenwereld lijkt het gezin dat bestaat uit moeder Aline, vader Arend en hun kinderen Steven en Lineke heel normaal. Maar enkele broeierige en onderhuidse spanningen leiden binnenshuis tot bizarre ontwikkelingen en zelfs incestueuze en verbroken relaties.

Extreem gedetailleerd
Het verhaal is extreem gedetailleerd geschreven waardoor ik regelmatig ‘jeuk’ kreeg. Er zijn tot op heden weinig schrijvers geweest die dit bij mij teweeg hebben gebracht. Best knap dus. Eerlijkheidshalve: ik moet toegeven dat ik, vooral in het begin, moest wennen aan deze manier van schrijven. Door al die details ging soms de vaart in het verhaal ietwat verloren. Ik kan mij voorstellen dat sommige lezers daarom geneigd zijn het boek weg te leggen. Ik deed dit niet, omdat ik té nieuwsgierig was naar de afloop van het verhaal. Toen ik het boek uit had, realiseerde ik mij dat deze minutieuze precisie, het gebruik van diverse metaforen én vergelijkingen ervoor gezorgd hebben dat ik, een aantal dagen na het uitlezen van het boek, nog steeds over het verhaal nadacht; het gaf het boek dus ongelooflijk veel kracht! Een voorbeeld. Moeder Aline staat op een gegeven moment in de keuken, waar zij haar leven overdenkt. Dat gaat op de volgende manier: “De aardappelschillen voor haar op de keukentafel vormen een berg op de opengeslagen, oude krant. En nu dringt de associatie zich op met haar eigen leven: een berg vuile snippers en kronkels, aan de binnenzijde blank en rein. […] Zij past zich aan Arend aan, is vergroeid met hem, als een schil met zijn aardappel. Ze laat een aardappel los en hoort hem in het water van de pan plompen.”

Twee interessante vertelperspectieven
Over het reilen en zeilen van het gezin wordt verteld door moeder Aline en dochter Lineke. Dit zorgt naar mijn mening voor een interessante wisselwerking en een mooi, compleet verhaal. Gelukkig laat Van den Berg daarnaast genoeg ruimte over voor mijn eigen interpretaties, wat het verhaal derhalve nog interessanter maakt.

De balletjes gaan rollen
Dochter Lineke is veertien jaar en krijgt haar eerste, echte vriendje: Jan Deelman. Hij is de jongere broer van Eva Deelman, het meisje dat tien jaar geleden dood werd gevonden tussen het maïs. Hierdoor kan de moord niet meer buiten de deur van het gezin blijven en beginnen er diverse balletjes te rollen. Zo komt de moord ter sprake binnen het boerengezin, trekken de gezinsleden elkaar in twijfel door enkele daarmee samenhangende gebeurtenissen, ontdekt Lineke haar seksualiteit en ziet moeder Aline haar dochter tot een aantrekkelijke jonge vrouw ontwikkelen, zoals zij vroeger zelf was.

Een vreemde verhouding
Net als Lineke was ook Aline veertien toen ze haar eerste vriendje en huidige man leerde kennen. Hun verhouding was niet ‘normaal’, dat realiseerde Aline zich ook. Ze schaamde zich voor de verboden ontmoetingen – haar ouders waren er op tegen – maar ze genoot van de vreemdheid ervan. Arend wilde haar bezitten en ze deden vreemde spelletjes, zoals verstoppertje. Vlak daarvoor werd Arend altijd extreem woest en gaf Aline vervolgens twintig tellen om weg te rennen en zich te verbergen. Als hij haar vond, moest zij hem haar diepste geheimen vertellen.

Totale isolatie
Nu, tien jaar later, is het passievolle liefdesvuur tussen Aline en Arend gedoofd. Ze zijn echter nog wel getrouwd. Aline houdt veel van haar man, maar hij heeft zijn hart verloren aan hun dochter. En dochter Lineke aan haar vader. Dat vindt Aline verschrikkelijk, maar ze laat het gebeuren. Wel waarschuwt ze Lineke dat zij geen verstoppertje met haar vader moet spelen… Maar dat is erg lastig om te weigeren. Arend heeft namelijk een grote macht op het gezin. Aline volgt hem slaafs en bedekt zijn vreemde uitspattingen met de mantel der liefde. Aline leeft daardoor zeer geïsoleerd; ze laat haar leven compleet door Arend bepalen. Omdat het gezin erg afgelegen woont, maakt Van den Berg deze isolatie nog eens extra voelbaar. Dit is heftig en intens, maar ontzettend mooi gedaan.

Lieveheersbeestjesring
De spanningsopbouw in dit verhaal vind ik fantastisch. Door slechts kleine dingetjes zoals houten speelgoedmuisjes en een kinderringetje met een lieveheersbeestje, komen de relaties binnen het gezin onder immense druk te staan en lijken daardoor zelfs te leiden naar de dader van de lustmoord… Of is dit slechts toeval? Hoewel ik – voordat ik aan dit boek begon – nog nooit van Sabine van den Berg had gehoord, ben ik enorm onder de indruk van haar kunnen. Na het lezen van Dingen die niet mogen, ben ik bijna geneigd om niet meer hetzelfde naar mijn lieveheersbeestjesring te kijken die ook ik voor mijn veertiende verjaardag kreeg…

Sabine van den Berg: Dingen die niet mogen (2016, 1e druk). Uitgeverij Atlas Contact, 192 blz. €19,99

Advertenties

9 gedachten over “Met minutieuze precisie laat Sabine van den Berg een boerengezin genadeloos ontsporen

  1. Dankjewel Carlijn, voor je mooie recensie. Ik ben er erg blij mee. In het najaar verschijnt er een nieuwe roman van mijn hand (bij Lebowski), misschien vind je het leuk om die ook te lezen. Met vriendelijke groet, Sabine van den Berg

    Like

  2. Wauw.. Je neemt me echt mee in het boek! Ik ben gewoon nieuwsgierig geworden.. Normaal gesproken zou ik zo’n boek niet heel snel lezen maar nu heb je mijn aandacht!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s