Evenementen

‘Succes uit de fles’: is drank de kurk waarop schrijvers drijven?

boekenpanel
Het driekoppige boekenpanel, bestaande uit (v.l.n.r.): Daan van der Valk van boekhandel H. De Vries, Fons Plukker van Athenaeum Boekhandel en Arno Koek van Boekhandel Blokker.

Schrijven en drinken: het lijkt soms onlosmakelijk met elkaar te zijn verbonden. Alcohol speelt niet alleen de hoofdrol in veel gedichten en romans – zoals bessenjenever in De Avonden van Gerard Reve en whisky in The Great Gatsby van F. Scott Fitzgerald – maar ook in het leven van tientallen schrijvers. Zij kunnen het glas niet laten staan, omdat ze denken dat ze zonder drank geen meesterwerken kunnen schrijven. Klopt deze overtuiging of is dit slechts een fabeltje?

Dat is de vraag die centraal staat tijdens de eenmalige literaire talkshow Boeken & Drank in de Philharmonie in Haarlem. Volgens psychiater Bram Bakker kunnen schrijvers het glas maar beter laten staan. Bakker meent dat de romantiek die rondom alcohol hangt de oorzaak is dat velen – zowel schrijvers als lezers – denken dat het nuttigen ervan tot de totstandkoming leidt van prachtige boeken en gedichten. Die overtuiging moet volgens hem echter naar het rijk der fabelen worden verbannen: “Ik denk dat de meeste auteurs zelfs beter zouden worden als ze stoppen met drinken.”

bram bakker
Bram Bakker (midden) in gesprek met talkshowhosts Frénk van der Linden en Mylou Frencken. Bakker: “Ik denk dat de meeste auteurs zelfs beter zouden worden als ze stoppen met drinken.” 

Creatief door het ‘koningswater’…
Een sterke hang naar drank wordt vaak in één adem genoemd met alcoholisme. Maar wanneer is iemand een alcoholist? Volgens Jellinek – dé instelling voor verslavingszorg – is dat het geval wanneer ‘iemand die sterk verlangt naar alcohol, wel wil maar niet kan minderen en blijft gebruiken ondanks de schade die het gebruik oplevert.’ Auteur Lodewijk Wiener, die in Haarlem voordraagt uit zijn Fenomenologie van de kwade dronk, is naar eigen zeggen verslaafd aan drank. Hij heeft zelfs vier verslavingen. “Schaken, zeilen, schrijven en het koningswater – het woord dat ik gebruik voor alcohol.” Maar hij voegt daar al snel aan toe: “Ik drink niet als ik schrijf.” Wiener doorloopt intensieve schrijfsessies van maximaal drie uur per dag, “want als ik langer doorga, begeeft mijn brein het.” Vervolgens drinkt hij een paar glazen wijn, waarna hij zijn werk in een wat ander licht en in andere verhoudingen ziet. Daarna gaat Wiener toch nog even aan de slag, aangezien hij na een paar glaasjes “meer durft.” Hij voegt daar aan toe: “Acht à negen van de tien vondsten die ik op zo’n moment doe, gaan de volgende dag de prullenbak in. Af en toe zitten er echter één of twee tussen, waar ik anders nooit op was gekomen. Dat vind ik bijzonder.”

… maar daardoor nooit meer naar het Boekenbal
Toch pakt het drankgebruik van Wiener niet alleen positief uit. Zo leidde het eens tot een incident op het Boekenbal, waardoor hij daar na 2009 niet meer is geweest. Volgens Wiener is zijn drinkgedrag grillig, riskant en problematisch, maar is hij geen probleemdrinker. “Bij de probleemdrinker is er eerst het probleem en daarna de drank. Bij mij is het juist omgekeerd: bij mij komt eerst het drinken en dan het probleem.”

frenk en frencken
Journalist Frénk van der Linden en tekstschrijver en zangeres Mylou Frencken openen de literaire middag met een voordracht uit het Boekenweekessay van Connie Palmen. Hierin gaan verschillende schrijfsters ten onder aan alcohol. Van der Linden voegt daar nog aan toe: “Veel kunst komt voort uit verdriet en pijn. Door zich te benevelen, verdoven kunstenaars hun pijn, waardoor je zou kunnen stellen dat zij de bronnen waaruit zij putten, verkleinen.”

Boekhandelaren aan de ‘gemeentepils’
Na Wieners voordracht, neemt een drietal boekhandelaren plaats op het podium, allen actief in Haarlem of omgeving. Hoewel zij van een wijntje houden, drinken zij – net als de andere gasten – vanmiddag braaf ‘gemeentepils’ (lees: kraanwater). De boekhandelaren zijn uitgenodigd om te vertellen over schrijvers die niet zonder alcohol kunnen. Zo heeft Daan van der Valk van boekhandel H. De Vries de Amerikaan Truman Capote uitgekozen, van wie hij het boek Alle verhalen heeft meegebracht. Van der Valk: “Capote dronk het liefst ‘het beruchte oranje drankje’: jus d’orange met wodka. Hoewel ik het niet kan bewijzen, ben ik ervan overtuigd dat hij zijn boeken niet zonder drank heeft kunnen schrijven. Zijn hoofdpersonen verkeren vrijwel allemaal in een soort roes en maken altijd heel vreemde dingen mee. Dat kun je als schrijver alleen bedenken als je zelf ook in zo’n staat verkeert.”

moring
Auteur Marcel Möring: “Ik kan mijn emoties uitschakelen als ik aan mijn schrijftafel zit. Persoonlijk leed, sterftegevallen, een scheiding… Ik doe de deur van mijn werkkamer dicht en ik ga aan de slag.”

“Ik was net een wassen pop”
In zo’n soort ‘vreemde staat’ kun je niet alleen terechtkomen door alcoholgebruik, maar ook door het slikken van antidepressiva. Auteur Marcel Möring weet daar alles van. Hij leed en lijdt aan depressies. In het verleden slikte hij antidepressiva, maar daar is hij rond zijn 24ste mee gestopt: “Toen ik het gebruikte, zag ik er precies zo uit als prins Claus toen hij depressief was: als een wassen pop.” In tegenstelling tot de alcohol van Truman Capote, had de antidepressiva van Möring geen invloed op zijn schrijven. “Ik kon en kan mijn emoties en gevoelens uitschakelen als ik aan mijn schrijftafel zit. Persoonlijk leed, sterftegevallen, een scheiding… Ik doe de deur van mijn werkkamer dicht en ik ga aan de slag.” Wel was het zo dat Möring tijdens de periode dat hij antidepressiva slikte, alleen poëzie schreef. Maar zegt hij: “Dit was geen leutige poëzie. Ik greep hierin namelijk terug op mijn gevoelens van vóór mijn depressie.”

Boterhammen met kaas
Na al die jaren heeft Möring geleerd om met zijn depressies te leven. Gek genoeg helpt schrijven hem daar niet bij. “Van schrijven word je niet beter”, verklaart hij. Orde, regelmaat en controle zijn daarentegen wél belangrijk. Möring: “Zo eet ik elke ochtend twee boterhammen met kaas en ’s middags vier. Anders gaat het mis, dan kan ik niet functioneren.”

Boeken & Drank, 30 april 2017, Philharmonie, Haarlem.

Advertenties

9 gedachten over “‘Succes uit de fles’: is drank de kurk waarop schrijvers drijven?

  1. Heftig. Ergens vallen er nu wel puzzelstukjes op zijn plaatst. Sommige boeken zijn inderdaad zo bijzonder geschreven dat je je afvraagt of het nu geniaal is of dat iets anders spreekt.

    Like

  2. Toch zie je het vaak, artiesten die verdovende middelen gebruiken om hun creativiteit te versterken… En net zo vaak zie je dat ze er uiteindelijk ook aan onderdoor gaan.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s